Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không?

Nhiều người lo lắng về tình trạng bầm tím, mệt mỏi hay sốt kéo dài và đặt ra câu hỏi xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không. Đây là câu hỏi thường gặp khi thực hiện xét nghiệm. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải đáp thắc mắc và hiểu đúng để tránh những lo lắng không cần thiết.

Ung thư máu là gì?

Theo thông tin từ Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), ung thư máu là nhóm bệnh ác tính xảy ra khi các tế bào máu như bạch cầu, hồng cầu hoặc tiểu cầu tăng sinh mất kiểm soát. Những tế bào bất thường này chiếm chỗ của tế bào khỏe mạnh, làm gián đoạn hoạt động của máu và tủy xương.

Các thể ung thư máu phổ biến bao gồm: 

• Bạch cầu cấp và mạn: xuất hiện khi tăng sinh tủy ác tính, đặc trưng tăng sinh, biến đổi các tế bào bạch cầu. Thể cấp tiến triển nhanh, còn thể mạn tiến triển chậm hơn.
• U lympho ác tính: là nhóm bệnh ác tính của tổ chức lympho, gây tổn thương hệ miễn dịch và có thể lan đến hạch, gan, lách.
• Đa u tủy xương: xuất phát từ dòng tế bào plasma ác tính trong tủy xương, dẫn đến tăng sinh các kháng thể trong máu gây phá hủy xương và nhiều rối loạn chức năng khác nhau như suy thận, thiếu máu, suy giảm miễn dịch,… 

Ung thư máu làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến cơ thể dễ nhiễm trùng. Bệnh còn cản trở quá trình tạo máu, gây thiếu máu, chảy máu bất thường và mệt mỏi kéo dài. Khi tiến triển, bệnh có thể ảnh hưởng toàn thân và làm giảm chất lượng cuộc sống.

Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không?

Nhiều người thắc mắc xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không. Thực tế, công thức máu có thể cho thấy các dấu hiệu bất thường như bạch cầu tăng hoặc giảm, thiếu máu không rõ nguyên nhân, hay tiểu cầu giảm. Đây là những thay đổi thường gặp khi tủy xương hoạt động kém hoặc bị chiếm chỗ bởi các tế bào ác tính.

Tuy vậy, các chỉ số này không đặc hiệu. Điều này nghĩa là nhiều bệnh khác cũng có thể gây ra những rối loạn tương tự như nhiễm trùng, viêm, thiếu dinh dưỡng hoặc bệnh tự miễn. Vì lý do đó, xét nghiệm máu chỉ dừng lại ở mức cảnh báo nguy cơ, giúp bác sĩ biết cần kiểm tra sâu hơn.

Để chẩn đoán xác định ung thư máu, cần thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như huyết đồ, tủy đồ, sinh thiết tủy hoặc phân tích di truyền tế bào. Các kỹ thuật này cho phép quan sát trực tiếp tế bào trong tủy xương, đánh giá cấu trúc và phát hiện những biến đổi chỉ có ở bệnh lý ung thư máu. Đây mới là bước quyết định giúp đưa ra chẩn đoán chính xác.

Các loại xét nghiệm máu liên quan đến ung thư máu

Khi người bệnh thắc mắc xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không, bác sĩ sẽ giải thích rằng công thức máu chỉ giúp gợi ý nguy cơ. Muốn đi đến chẩn đoán chính xác, cần phối hợp nhiều xét nghiệm nâng cao khác. Mỗi kỹ thuật mang lại một phần thông tin về số lượng tế bào, hoạt động của tủy xương và đặc điểm di truyền của tế bào ác tính. Những xét nghiệm thường gặp gồm:

1. Công thức máu toàn phần (CBC)

Đây là bước đầu tiên giúp đánh giá số lượng bạch cầu, hồng cầu và tiểu cầu. Nếu chỉ số lệch nhiều so với bình thường, bác sĩ sẽ nghi ngờ rối loạn tạo máu và chỉ định kiểm tra sâu hơn. CBC không chẩn đoán được ung thư máu, nhưng là lý do khiến bác sĩ tiếp tục bước sang các xét nghiệm khác.

2. Xét nghiệm tủy đồ và sinh thiết tủy xương

Đây là các xét nghiệm mang tính quyết định khi muốn khẳng định ung thư máu. Tủy đồ cho thấy hình thái tế bào trong tủy. Sinh thiết tủy giúp đánh giá cấu trúc mô và phát hiện tế bào ác tính mà xét nghiệm máu thường quy không nhìn thấy.

3. Xét nghiệm sinh hóa máu

Một số chỉ dấu như LDH, axit uric hay canxi có thể tăng khi tế bào ung thư bị phá hủy mạnh. Chúng không khẳng định bệnh, nhưng hỗ trợ đánh giá mức độ hoạt động của bệnh và tình trạng toàn thân.

4. Xét nghiệm di truyền và sinh học phân tử (PCR, FISH)

Những kỹ thuật này tìm kiếm bất thường về gen hoặc nhiễm sắc thể. Đây là yếu tố quan trọng để xác định chính xác loại ung thư máu và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

5. Các xét nghiệm bổ sung khác

• Xét nghiệm miễn dịch dòng chảy (flow cytometry): Giúp xác định loại tế bào ác tính thông qua dấu ấn bề mặt. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích trong phân loại bạch cầu và u lympho.
• Miễn dịch hóa mô (immunohistochemistry): Thường dùng trên mẫu tủy hoặc mô hạch để nhận diện chính xác từng nhóm u.
• Beta 2 microglobulin hoặc albumin: Hỗ trợ đánh giá mức độ tiến triển trong đa u tủy xương.
• Định lượng protein bất thường trong máu và nước tiểu (SPEP, UPEP): Giúp phát hiện protein M, dấu hiệu quan trọng của đa u tủy xương.

Nguồn tham khảo:

• Thông tin tổng hợp từ Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI)
• Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS)
• Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
• National Comprehensive Cancer Network (NCCN)

Dấu hiệu bất thường trong máu gợi ý ung thư máu

Khi tủy xương bị rối loạn do tế bào ác tính, các chỉ số máu thường thay đổi theo những cách khá đặc trưng. Đây không phải bằng chứng khẳng định bệnh, nhưng là tín hiệu khiến bác sĩ cần kiểm tra sâu hơn.

Bạch cầu tăng cao hoặc giảm mạnh

Bạch cầu có nhiệm vụ chống lại nhiễm trùng. Khi ung thư máu xuất hiện, bạch cầu bất thường có thể tăng rất cao hoặc giảm xuống mức thấp nguy hiểm. Cả hai trường hợp đều cho thấy hệ miễn dịch đang có vấn đề.

Hồng cầu giảm

Hồng cầu giảm dẫn đến thiếu máu. Người bệnh thường thấy da xanh, mệt mỏi, chóng mặt hoặc thở nhanh hơn bình thường. Đây là hậu quả của việc tủy xương không còn đủ khả năng tạo hồng cầu khỏe mạnh.

Tiểu cầu giảm

Tiểu cầu thấp khiến cơ thể dễ chảy máu. Những dấu hiệu hay gặp gồm bầm tím không rõ nguyên nhân, chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc kéo dài thời gian đông máu sau vết thương nhỏ.

Tốc độ lắng máu tăng bất thường

Tốc độ lắng máu (ESR) tăng là dấu hiệu cơ thể đang có tình trạng viêm hoặc rối loạn. Trong ung thư máu, ESR có thể tăng do sự hiện diện của protein bất thường hoặc do hoạt động mạnh của tế bào ác tính.

Các triệu chứng cần đi xét nghiệm máu ngay

Ngoài những thay đổi trong xét nghiệm, cơ thể cũng thường xuất hiện nhiều dấu hiệu cảnh báo. Khi gặp các triệu chứng dưới đây, người bệnh nên đi xét nghiệm máu sớm để kiểm tra tình trạng tạo máu và tầm soát nguy cơ ung thư máu.

• Sốt kéo dài không rõ nguyên nhân: Sốt dai dẳng nhiều ngày dù không có dấu hiệu nhiễm trùng rõ ràng có thể xuất phát từ sự hoạt động bất thường của bạch cầu hoặc phản ứng viêm trong cơ thể.
• Xuất huyết dưới da hoặc chảy máu bất thường: Các vết bầm tím tự phát, chảy máu cam, chảy máu chân răng hay chảy máu kéo dài sau vết thương nhỏ đều là dấu hiệu của giảm tiểu cầu, một rối loạn thường gặp trong ung thư máu.
• Sưng hạch bạch huyết, gan hoặc lách to: Các cơ quan này là nơi tế bào máu được lọc và lưu trữ. Khi chịu ảnh hưởng của tế bào ác tính, chúng dễ phình to, có thể sờ thấy hoặc gây cảm giác tức nặng vùng bụng, ngực hoặc cổ.
• Mệt mỏi và sụt cân nhanh: Thiếu máu và sự tiêu hao năng lượng do tế bào ung thư hoạt động mạnh khiến cơ thể suy yếu, giảm cân không chủ ý và mất sức kéo dài.
• Nhiễm trùng tái phát nhiều lần: Khi hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể dễ nhiễm bệnh liên tục hoặc hồi phục rất chậm. Đây là dấu hiệu nổi bật của rối loạn bạch cầu.

Phương pháp phát hiện ung thư máu ngoài xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu chỉ giúp gợi ý nguy cơ, vì vậy việc chẩn đoán xác định luôn cần thêm các kỹ thuật chuyên sâu khác. Những phương pháp dưới đây đóng vai trò quan trọng trong việc xác định bệnh và đánh giá mức độ di căn.

• Sinh thiết tủy xương

Đây được xem là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán ung thư máu. Bác sĩ lấy một mẫu mô tủy xương để kiểm tra hình thái tế bào và xác định sự hiện diện của tế bào ác tính. Kết quả sinh thiết cho biết mức độ tổn thương tủy và giúp phân loại chính xác từng loại bệnh.

• Xét nghiệm tế bào học và mô bệnh học

Các mẫu tế bào hoặc mô được giải phẫu bệnh để tìm bất thường về cấu trúc. Phương pháp này giúp đánh giá đặc điểm của tế bào ung thư, từ đó hỗ trợ phân loại và tiên lượng.

• Chẩn đoán hình ảnh (CT, MRI, PET CT)

Những kỹ thuật này không dùng để chẩn đoán trực tiếp ung thư máu, nhưng rất quan trọng trong việc đánh giá mức độ di căn. Chẩn đoán hình ảnh giúp phát hiện hạch to, gan lách to hoặc tổn thương ở các cơ quan khác. Ngoài ra, PET CT còn giúp theo dõi đáp ứng điều trị.

Ai nên xét nghiệm máu để tầm soát sớm?

Không phải ai cũng cần tầm soát ung thư máu thường xuyên. Tuy vậy, một số nhóm có nguy cơ cao nên chủ động xét nghiệm máu để phát hiện sớm những bất thường trong quá trình tạo máu. Bao gồm:

• Người có triệu chứng nghi ngờ: Sốt kéo dài, bầm tím dễ dàng, mệt mỏi nặng, sụt cân nhanh, nhiễm trùng lặp lại hoặc hạch sưng to đều là lý do cần xét nghiệm máu ngay.
• Người có tiền sử gia đình mắc ung thư máu: Một số thể bệnh có yếu tố di truyền. Nếu trong gia đình có người mắc bạch cầu cấp, u lympho hoặc đa u tủy xương.
• Người từng phơi nhiễm hóa chất hoặc tia xạ: Tiếp xúc lâu dài với benzen, hóa chất công nghiệp hoặc từng xạ trị làm tăng nguy cơ tổn thương tủy xương. Nhóm này nên xét nghiệm máu theo dõi định kỳ để kịp thời phát hiện rối loạn.
• Người bị rối loạn huyết học mạn tính: Các bệnh về máu kéo dài như thiếu máu mạn, rối loạn sinh tủy hoặc giảm tiểu cầu tự miễn có thể tiến triển theo thời gian. 

Tham khảo các xét nghiệm gen liên quan về ung thư tại ĐÂY

Kết luận

Tóm lại, xét nghiệm máu là bước quan trọng giúp phát hiện những dấu hiệu gợi ý ung thư máu. Tuy vậy, công thức máu chỉ mang tính cảnh báo. Muốn chẩn đoán chính xác, chúng ta cần thực hiện thêm những chẩn đoán chuyên sâu khác. 

Hy vọng những nội dung trên đây sẽ cung cấp thêm thông tin giúp bạn giải đáp câu hỏi “Xét nghiệm máu có phát hiện ung thư máu không”. Hẹn gặp lại ở những bài viết tiếp theo.

Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán hay tư vấn y khoa. Khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường, người bệnh nên đi khám sớm để được bác sĩ kiểm tra.