Chậm phát triển vận động ở trẻ em: Dấu hiệu cảnh báo không nên bỏ qua

Chậm phát triển vận động là một trong những vấn đề phát triển thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, không ít phụ huynh cho rằng việc trẻ biết lẫy, biết ngồi hay biết đi muộn chỉ là do “mỗi bé có tốc độ phát triển khác nhau”.

Thực tế, trong một số trường hợp, chậm phát triển vận động có thể là dấu hiệu cảnh báo các bệnh lý thần kinh, cơ hoặc di truyền nghiêm trọng cần được phát hiện và can thiệp sớm. Vậy chậm phát triển vận động là gì, dấu hiệu nhận biết ra sao và khi nào cần đưa trẻ đi thăm khám? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Chậm phát triển vận động là gì?

Phát triển vận động là quá trình trẻ học và hoàn thiện các kỹ năng sử dụng cơ thể như giữ đầu, lẫy, ngồi, bò, đứng và đi. Chậm phát triển vận động là tình trạng trẻ không đạt được các mốc vận động phù hợp với độ tuổi hoặc đạt được nhưng chậm hơn đáng kể so với đa số trẻ cùng lứa.

Dấu hiệu nhận biết chậm phát triển vận động ở trẻ nhỏ

Phát triển vận động được chia thành hai nhóm chính: Vận động thô (gồm các hoạt động sử dụng các nhóm cơ lớn như lẫy, bò, đứng, đi và chạy) và Vận động tinh (gồm các động tác sử dụng các cơ nhỏ như cầm nắm đồ vật, bốc thức ăn, vẽ hoặc xếp hình)

Mặc dù mỗi trẻ có thể phát triển với tốc độ khác nhau, việc chậm đạt nhiều mốc vận động liên tiếp cần được theo dõi và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa.

Các mốc phát triển vận động bình thường của trẻ

Một số mốc vận động quan trọng trong những năm đầu đời bao gồm: Nếu trẻ chậm hơn đáng kể so với các mốc trên, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để được đánh giá toàn diện.

Dấu hiệu chậm phát triển vận động ở trẻ theo từng độ tuổi

Dấu hiệu ở trẻ dưới 6 tháng tuổi

Trong giai đoạn đầu đời, cha mẹ cần chú ý nếu trẻ có các biểu hiện: Khó giữ đầu hoặc không giữ được đầu khi bế; Cơ thể mềm nhũn hoặc quá cứng; Ít cử động tay chân; Không có phản ứng với các kích thích xung quanh; Chậm lẫy so với trẻ cùng tuổi.

Dấu hiệu ở trẻ từ 6 đến 12 tháng tuổi

Các dấu hiệu đáng lưu ý gồm: Không thể ngồi vững khi đã đến tuổi; Chưa biết lật hoặc lật rất ít; Không có xu hướng bò, trườn hoặc di chuyển; Tay chân yếu, vận động kém linh hoạt; Khó giữ thăng bằng khi ngồi.

Dấu hiệu ở trẻ trên 12 tháng tuổi

Các dấu hiệu đáng lưu ý bao gồm: Chưa biết đứng vịn; Chưa biết đi hoặc đi rất khó khăn; Thường xuyên té ngã bất thường; Khó leo cầu thang hoặc thực hiện các hoạt động phù hợp với lứa tuổi; Có dấu hiệu yếu cơ tiến triển.

Các dấu hiệu cần được thăm khám sớm

Một số dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y khoa ngay gồm:

– Mất kỹ năng vận động đã từng làm được

– Yếu cơ ngày càng tăng

– Khó nuốt, khó bú hoặc khó thở

– Chậm phát triển kèm co giật hoặc bất thường thần kinh.

Nguyên nhân gây chậm phát triển vận động ở trẻ

Chậm phát triển vận động có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như sinh lý, môi trường, các bệnh thần kinh – cơ di truyền,…

Đâu là nguyên nhân dẫn đến chậm phát triển vận động

– Nguyên nhân sinh lý và môi trường: Một số trẻ có thể chậm vận động do sinh non, cân nặng sơ sinh thấp, thiếu dinh dưỡng, thiếu cơ hội vận động và tương tác phù hợp. Những trường hợp này thường có tiên lượng tốt nếu được hỗ trợ đúng cách.

– Các bệnh lý thần kinh: Một số bệnh lý thần kinh có thể ảnh hưởng đến khả năng vận động của trẻ như bại não, tổn thương não do thiếu oxy, động kinh và các rối loạn thần kinh khác.

– Các bệnh lý cơ và thần kinh cơ: Nhóm bệnh này thường gây yếu cơ và làm trẻ chậm đạt các mốc vận động. Một số bệnh thường gặp như Loạn dưỡng cơ, Bệnh thần kinh ngoại biên, Bệnh lý thần kinh – cơ di truyền,…

Chậm phát triển vận động có thể là dấu hiệu của bệnh teo cơ tủy sống SMA

Teo cơ tủy sống SMA (Spinal Muscular Atrophy) là bệnh di truyền thần kinh – cơ nghiêm trọng do đột biến gen SMN1 gây ra. Bệnh làm tổn thương các tế bào thần kinh vận động tại tủy sống, khiến cơ bắp dần yếu đi và teo nhỏ theo thời gian.

Đặc trưng của bệnh teo cơ tủy sống SMA là yếu và teo cơ tiến triển

Ở trẻ mắc SMA, các biểu hiện ban đầu thường bao gồm: chậm giữ đầu, chậm lẫy, chậm ngồi, chậm bò hoặc không thể bò, yếu cơ gốc chi, khó nuốt hoặc khó thở trong các trường hợp nặng.

Nhiều trẻ được phát hiện mắc bệnh teo cơ tủy sống SMA khi phụ huynh nhận thấy con chậm phát triển vận động so với các bạn cùng tuổi. Do đó, việc theo dõi sát các mốc phát triển trong những năm đầu đời đóng vai trò rất quan trọng.

Chẩn đoán chậm phát triển vận động như thế nào?

Để xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể thực hiện nhiều bước đánh giá khác nhau.

– Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ đánh giá các mốc phát triển, kiểm tra trương lực cơ, đánh giá sức cơ, khai thác tiền sử mang thai, sinh nở và bệnh lý gia đình.

– Các xét nghiệm hỗ trợ: Tùy từng trường hợp, trẻ có thể được chỉ định chụp cộng hưởng từ (MRI), điện cơ, xét nghiệm máu, đánh giá chức năng thần kinh.

– Xét nghiệm di truyền: Trong trường hợp nghi ngờ nguyên nhân di truyền, xét nghiệm gen có thể giúp xác định chính xác bệnh lý. Đối với bệnh teo cơ tủy sống SMA, xét nghiệm gen là tiêu chuẩn để xác định đột biến gen SMN1 gây bệnh. 

Cách hỗ trợ trẻ chậm phát triển vận động tại nhà

Bên cạnh việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, phụ huynh có thể hỗ trợ trẻ bằng cách:

Khuyến khích trẻ vận động phù hợp: Tạo môi trường an toàn để trẻ vận động; Tăng thời gian chơi trên sàn; Khuyến khích trẻ tự khám phá và di chuyển.

Đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ: Chế độ dinh dưỡng cân đối giúp trẻ có đủ năng lượng và dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển cơ, xương và thần kinh.

Theo dõi các mốc phát triển: Bố mẹ nên lưu lại các thay đổi về vận động của trẻ để kịp thời phát hiện bất thường.

Không chủ quan chờ đợi: Nhiều phụ huynh có tâm lý “đợi thêm vài tháng xem sao”. Tuy nhiên, việc trì hoãn thăm khám có thể khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp.

Chậm phát triển vận động không đơn thuần là việc trẻ biết lẫy, biết bò hay biết đi muộn hơn các bạn cùng tuổi. Đây có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý thần kinh, cơ hoặc di truyền cần được phát hiện sớm. Trong đó, bệnh teo cơ tủy sống SMA là một trong những nguyên nhân quan trọng cần được lưu ý.

Việc theo dõi sát các mốc phát triển, thăm khám khi có dấu hiệu bất thường và can thiệp kịp thời sẽ giúp trẻ có cơ hội phát triển tốt hơn, đồng thời hạn chế các biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống trong tương lai.