Kinh nguyệt kéo dài bất thường là gì?
Kinh nguyệt là hiện tượng bong và thải lớp nội mạc tử cung dưới tác động của sự thay đổi nội tiết tố trong chu kỳ sinh sản. Ở phụ nữ khỏe mạnh, chu kỳ kinh nguyệt thường kéo dài từ 24–38 ngày, thời gian hành kinh từ 4–8 ngày và lượng máu kinh trung bình khoảng 5–80 mL mỗi chu kỳ.
Theo định nghĩa của Liên đoàn Sản Phụ khoa Quốc tế (FIGO), tình trạng kinh nguyệt kéo dài bất thường được xếp vào nhóm chảy máu tử cung bất thường (Abnormal Uterine Bleeding – AUB) khi thời gian hành kinh kéo dài trên 8 ngày hoặc xuất hiện các thay đổi bất thường về tần suất, số lượng và tính chất chảy máu.
Tình trạng này có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ tuổi dậy thì đến tiền mãn kinh và mãn kinh, với nguyên nhân dao động từ rối loạn nội tiết đơn thuần đến các bệnh lý phụ khoa nghiêm trọng, bao gồm ung thư.
Khi nào kinh nguyệt kéo dài được xem là hiện tượng sinh lý?
Một số giai đoạn trong cuộc đời người phụ nữ có thể xuất hiện chảy máu kinh kéo dài do sự chưa ổn định hoặc suy giảm chức năng của trục dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng.
Giai đoạn dậy thì
Trong khoảng 2–3 năm đầu sau khi có kinh lần đầu, phần lớn chu kỳ không có hiện tượng phóng noãn. Việc thiếu progesterone kéo dài khiến nội mạc tử cung tăng sinh liên tục, sau đó bong không đồng đều, dẫn đến rong kinh hoặc kinh nguyệt kéo dài.
Tuổi dậy thì thiếu progesterone kéo dài khiến nội mạc tử cung tăng sinh liên tục
Giai đoạn tiền mãn kinh
Sự suy giảm dự trữ buồng trứng làm rối loạn quá trình phóng noãn, dẫn đến mất cân bằng estrogen và progesterone. Hậu quả là chu kỳ kinh nguyệt trở nên thất thường, lượng máu kinh tăng hoặc kéo dài hơn bình thường.
Tuy nhiên, ở phụ nữ trên 40 tuổi, bất kỳ tình trạng rong kinh kéo dài nào cũng cần được đánh giá cẩn thận nhằm loại trừ các tổn thương tăng sản nội mạc tử cung hoặc ung thư nội mạc tử cung.
Kinh nguyệt kéo dài ở giai đoạn tiền mãn kinh
Kinh nguyệt kéo dài bất thường do những nguyên nhân nào?
FIGO phân loại nguyên nhân chảy máu tử cung bất thường theo hệ thống PALM-COEIN.
Polyp nội mạc tử cung (P)
Polyp là tình trạng tăng sinh khu trú của nội mạc tử cung. Người bệnh có thể gặp:
- Rong kinh kéo dài
- Ra máu giữa chu kỳ
- Chảy máu sau quan hệ
- Hiếm muộn
Nguy cơ xuất hiện polyp tăng theo tuổi và có thể liên quan đến tình trạng cường estrogen kéo dài.
Lạc nội mạc tử cung trong cơ tử cung (A)
Bệnh xảy ra khi mô nội mạc tử cung phát triển vào lớp cơ tử cung, gây:
- Rong kinh
- Đau bụng kinh nặng
- Tử cung to lan tỏa
U xơ tử cung (L)
U xơ tử cung là khối u lành tính phổ biến nhất của cơ quan sinh dục nữ.
Đặc biệt, các u xơ dưới niêm mạc có thể làm tăng diện tích nội mạc tử cung và ảnh hưởng đến co hồi tử cung, dẫn đến:
- Kinh nguyệt kéo dài bất thường
- Cường kinh
- Thiếu máu thiếu sắt mạn tính
Tăng sản nội mạc tử cung và ung thư (M)
Đây là nhóm nguyên nhân đặc biệt quan trọng cần được loại trừ ở phụ nữ trên 45 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ. Các tổn thương tăng sản nội mạc tử cung không điển hình có thể tiến triển thành ung thư nội mạc tử cung nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.
Mối liên quan giữa kinh nguyệt kéo dài bất thường và ung thư phụ khoa
Ung thư nội mạc tử cung
Khoảng 90% bệnh nhân ung thư nội mạc tử cung có biểu hiện chảy máu tử cung bất thường ở giai đoạn sớm. Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Rong kinh kéo dài
- Ra máu giữa kỳ kinh
- Chu kỳ kinh bất thường
- Chảy máu sau mãn kinh
Các yếu tố nguy cơ bao gồm:
- Béo phì
- Hội chứng buồng trứng đa nang
- Đái tháo đường
- Tăng huyết áp
- Dậy thì sớm, mãn kinh muộn
- Yếu tố di truyền: hội chứng Lynch, Cowden,…
Điểm đáng lưu ý là nhiều trường hợp ung thư nội mạc tử cung giai đoạn đầu chỉ biểu hiện bằng tình trạng kinh nguyệt kéo dài bất thường, không kèm đau hay triệu chứng rõ ràng khác.
Ung thư cổ tử cung
Mặc dù chảy máu sau quan hệ là triệu chứng điển hình hơn, một số trường hợp ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm cũng có thể biểu hiện:
- Rong kinh
- Chảy máu âm đạo kéo dài
- Khí hư lẫn máu
- Ra máu bất thường ngoài chu kỳ
Do đó, các triệu chứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần cần được đánh giá bằng xét nghiệm HPV, tế bào học cổ tử cung hoặc các phương pháp tầm soát hiện đại theo chỉ định của bác sĩ.
Khi nào cần thực hiện tầm soát và chẩn đoán chuyên sâu?
Người bệnh nên được thăm khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu:
- Kinh nguyệt kéo dài trên 10 ngày
- Rong kinh kéo dài trên 3 chu kỳ liên tiếp
- Chảy máu giữa các kỳ kinh
- Chảy máu sau quan hệ
- Chảy máu sau mãn kinh
- Thiếu máu không rõ nguyên nhân
Các phương pháp đánh giá thường bao gồm:
- Khám phụ khoa
- Siêu âm đầu dò tử cung – phần phụ
- Xét nghiệm công thức máu
- Định lượng hormone sinh dục khi cần thiết
- Soi cổ tử cung
- Sinh thiết nội mạc tử cung
- Xét nghiệm sinh học phân tử hỗ trợ phát hiện sớm ung thư nội mạc tử cung và ung thư cổ tử cung ở nhóm nguy cơ cao
Kết luận
Kinh nguyệt kéo dài bất thường không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là triệu chứng của nhiều tình trạng khác nhau, từ rối loạn nội tiết lành tính đến các tổn thương tiền ung thư và ung thư phụ khoa. Việc đánh giá sớm nguyên nhân theo hướng tiếp cận chuẩn FIGO giúp phát hiện chính xác bệnh lý nền, đồng thời tăng cơ hội điều trị thành công nếu có tổn thương ác tính. Đặc biệt, phụ nữ trên 40 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ ung thư nội mạc tử cung cần chủ động thăm khám và tầm soát khi xuất hiện rong kinh hoặc bất kỳ hình thức chảy máu tử cung bất thường nào.
Tài liệu tham khảo:
- Munro MG, Critchley HOD, Fraser IS; FIGO Menstrual Disorders Committee. The FIGO Classification of Causes of Abnormal Uterine Bleeding in the Reproductive Years (PALM-COEIN). International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2011;113(1):3-13.
- Munro MG, Critchley HOD, Broder MS, Fraser IS. FIGO Classification System (PALM-COEIN) for Causes of Abnormal Uterine Bleeding in Nongravid Women of Reproductive Age. International Federation of Gynecology and Obstetrics (FIGO).
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Management of Acute Abnormal Uterine Bleeding in Nonpregnant Reproductive-Aged Women. Committee Opinion No. 557. Reaffirmed 2024.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Abnormal Uterine Bleeding. Patient Education FAQ.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Heavy Menstrual Bleeding: Assessment and Management. NICE Guideline NG88. Updated 2024.
